Krótka odpowiedź
Zakaz cesji (pactum de non cedendo) to zapis w umowie z odbiorcą, że należności nie można przenieść bez jego zgody. Zgodnie z art. 509 § 1 Kodeksu cywilnego przelew bez zgody odbiorcy jest wtedy co do zasady bezskuteczny (wyjątki: art. 514 Kodeksu cywilnego i art. 9a ustawy o terminach zapłaty). W praktyce faktor nie sfinansuje takich faktur bez pisemnej zgody odbiorcy.
Czym jest zakaz cesji
Co do zasady możesz przenieść należność z faktury na faktora bez zgody odbiorcy. Wyjątek przewiduje art. 509 § 1 Kodeksu cywilnego: przelew nie jest możliwy, gdy sprzeciwia się temu ustawa, zastrzeżenie umowne albo właściwość zobowiązania. Zastrzeżenie umowne to właśnie zakaz cesji, nazywany też pactum de non cedendo.
Zakaz może mieć różną postać: całkowity zakaz przelewu, wymóg uprzedniej pisemnej zgody odbiorcy albo zgody wyrażonej w określony sposób. Spotyka się go w umowach z dużymi firmami, sieciami handlowymi, generalnymi wykonawcami i podmiotami publicznymi. Bywa ukryty nie w samej umowie, ale w ogólnych warunkach zakupów albo w zamówieniu, do którego umowa odsyła.
Co mówi art. 514 Kodeksu cywilnego
Art. 514 dotyczy wierzytelności stwierdzonych pismem. Zastrzeżenie, że przelew nie może nastąpić bez zgody dłużnika, jest skuteczne wobec nabywcy tylko wtedy, gdy pismo zawiera wzmiankę o tym zastrzeżeniu, chyba że nabywca w chwili przelewu o nim wiedział.
W praktyce faktoringu ta furtka niewiele daje. Faktor przed zawarciem umowy pyta o umowy z odbiorcami i ich warunki, a często wymaga oświadczenia, że należności nie są objęte zakazem cesji. Wie więc o zastrzeżeniu albo Ty ponosisz odpowiedzialność za nieprawdziwe oświadczenie. Kwestia, czy dana wierzytelność jest „stwierdzona pismem”, bywa też sporna i zależy od dokumentów, które ją potwierdzają.
Szukasz faktoringu dla firmy?
Opisz faktury i odbiorców – zapytanie trafi do firm faktoringowych, które finansują takie należności.
Zakazy wynikające z ustawy
Ograniczenie może wynikać nie z umowy, ale z przepisu. Przykładem są należności od samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej: czynność prawna mająca na celu zmianę wierzyciela takiego zakładu może nastąpić po wyrażeniu zgody przez podmiot tworzący (art. 54 ust. 5 ustawy o działalności leczniczej), a czynność dokonana z naruszeniem tego wymogu jest nieważna (art. 54 ust. 6). Szerzej o tej branży piszemy na stronie o faktoringu w ochronie zdrowia.
Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych osłabia zakaz w jednej sytuacji. Gdy dłużnikiem jest duży przedsiębiorca, a Ty jesteś mikro, małą lub średnią firmą, zakaz staje się bezskuteczny, jeśli odbiorca nie zapłacił w terminie (art. 9a). Nie dotyczy to podmiotów publicznych. Przy faktoringu przed terminem płatności zgoda odbiorcy nadal jest potrzebna, a szerzej o samych terminach piszemy w artykule o maksymalnych terminach zapłaty.
W umowach w sprawie zamówień publicznych zakaz cesji bez zgody zamawiającego wynika zwykle z samej umowy, a nie z ustawy, ale skutek jest podobny – potrzebna jest zgoda. Dostawcy sektora publicznego powinni sprawdzić to już na etapie oferty, o czym więcej na stronie dla dostawców sektora publicznego.
Co zrobić, gdy umowa zawiera zakaz cesji
- Sprawdź umowy i warunki zakupów Przejrzyj umowy, zamówienia i ogólne warunki odbiorców pod kątem słów „cesja”, „przelew wierzytelności”, „przeniesienie praw”. Zaznacz to w zapytaniu do faktora.
- Poproś odbiorcę o zgodę Wielu odbiorców zgadza się na cesję na rzecz faktora, zwłaszcza gdy warunki płatności się nie zmieniają. Faktorzy mają zwykle gotowe wzory zgody.
- Zmień umowę na przyszłość Przy aneksie albo nowym kontrakcie wynegocjuj zgodę na przelew na rzecz instytucji finansowej lub usuń zakaz.
- Rozważ inne rozwiązania Gdy odbiorca nie chce się zgodzić, sprawdź faktoring odwrotny z jego udziałem, finansowanie innych odbiorców albo inne formy, np. kredyt obrotowy.
Zgoda powinna być udzielona w formie, której wymaga umowa – zwykle pisemnej – i obejmować przelew na rzecz faktora, najlepiej wszystkich obecnych i przyszłych należności z danej umowy. Jak przebiega współpraca po uzyskaniu zgody, opisuje artykuł o zawiadomieniu odbiorcy o cesji.
Niektórzy duzi odbiorcy sami organizują faktoring odwrotny, w którym faktor finansuje ich płatności dla dostawców. Jeśli Twój odbiorca ma taki program, to może być prostsza droga niż zgoda na cesję na rzecz innego faktora.
Czytaj dalej
Zobacz też
Wypowiedzenie umowy
Wypowiedzenie umowy faktoringu: okres wypowiedzenia, rozliczenie sfinansowanych faktur, informacja dla…
Faktoring krok po kroku
Jak wygląda faktoring krok po kroku: zapytanie, oferta, ocena firmy i odbiorców, umowa, zawiadomienie…
Umowa faktoringowa
Co zawiera umowa faktoringowa i na co uważać przed podpisaniem: regres i jego termin, zaliczka i koszty…
Cesja wierzytelności
Cesja wierzytelności w faktoringu: przelew z art. 509 Kodeksu cywilnego, forma, skutki dla odbiorcy, jego…
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy zakaz cesji dotyczy też faktoringu cichego?
Tak. Zakaz dotyczy samego przelewu wierzytelności, a nie tego, czy odbiorca zostanie o nim zawiadomiony. Faktoring cichy nie omija zakazu cesji, a jego naruszenie zwiększa ryzyko sporu z odbiorcą i faktorem.
Czy odbiorca może wycofać zgodę na cesję?
Zgoda dotycząca konkretnego przelewu, który już nastąpił, nie może być skutecznie cofnięta. Przy zgodzie na przyszłe należności znaczenie mają jej treść i ewentualne zastrzeżenia – dlatego warto, by była jednoznaczna.
Czy w zapytaniu trzeba wspomnieć o zakazie cesji?
Tak, to jedna z pierwszych rzeczy, o które pyta faktor. Wczesna informacja pozwala od razu przygotować wniosek o zgodę odbiorcy i uniknąć opóźnień.