Zatory płatnicze – czym są i jak chronić przed nimi firmę
Zator płatniczy powstaje, gdy firma nie dostaje zapłaty na czas i przez to sama nie płaci swoim dostawcom. Przepisy dają wierzycielom kilka narzędzi, ale najskuteczniejsza jest ochrona przed powstaniem luki w gotówce.
Opracowanie: redakcja Nalevio · Aktualizacja:
Krótka odpowiedź
Zator płatniczy to łańcuch opóźnień: Twój odbiorca płaci po terminie, więc Ty nie masz z czego zapłacić dostawcom, a oni swoim. Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych ogranicza terminy zapłaty, daje odsetki i rekompensatę oraz pozwala UOKiK karać firmy, które nadmiernie się spóźniają. Gotówkę na czas dają jednak dopiero narzędzia finansowe, takie jak faktoring.
Jak powstaje zator
Firmy sprzedające innym firmom zwykle dają im kredyt kupiecki: wydają towar lub wykonują usługę, a zapłatę dostają po kilkudziesięciu dniach. Przez ten czas same finansują koszty – materiały, wynagrodzenia, podatki. Jeśli odbiorca zapłaci po terminie, luka w gotówce się wydłuża.
Problem narasta, gdy firma ma kilku dużych odbiorców i wąski kapitał obrotowy. Opóźnienie jednego z nich wystarczy, by spóźnić się z płatnością dla dostawców, ZUS czy urzędu skarbowego. Tak opóźnienie przechodzi na kolejne firmy w łańcuchu dostaw – stąd nazwa „zator”.
Co mówią przepisy
Podstawą jest ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (dalej: ustawa o terminach zapłaty). Najważniejsze dla wierzyciela rozwiązania:
- Maksymalne terminy zapłaty Między firmami co do zasady do 60 dni od doręczenia faktury, a gdy duży przedsiębiorca płaci mniejszej firmie – bez wyjątków (art. 7).
- Odsetki bez wezwania Za opóźnienie należą się odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych, wyższe niż zwykłe odsetki ustawowe z Kodeksu cywilnego (art. 7 i 8).
- Rekompensata 40, 70 lub 100 euro za koszty odzyskiwania należności od każdej spóźnionej faktury (art. 10).
- Zakaz cesji przestaje działać Gdy duży przedsiębiorca nie płaci w terminie mikro, małej lub średniej firmie, umowny zakaz przelewu wierzytelności staje się bezskuteczny (art. 9a). Działa to dopiero po terminie zapłaty, więc pomaga przy zaległej fakturze, a nie przy faktoringu przed terminem.
Szczegóły opisujemy w tekstach o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, odsetkach w transakcjach handlowych i rekompensacie.
Szukasz faktoringu dla firmy?
Opisz faktury i odbiorców – zapytanie trafi do firm faktoringowych, które finansują takie należności.
Rola UOKiK i przepisów podatkowych
Ustawa zakazuje nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez podmioty niebędące podmiotami publicznymi (art. 13b). Nadmierne opóźnianie ma miejsce, gdy w 3 kolejnych miesiącach suma zapłat spóźnionych i niezapłaconych w terminie wynosi co najmniej 2 000 000 zł. Postępowania w tych sprawach prowadzi Prezes UOKiK i może nałożyć karę. Największe firmy co roku składają też sprawozdanie o stosowanych terminach zapłaty (art. 13a).
Swoją rolę grają przepisy podatkowe. Dłużnik, który nie zapłacił w ciągu 90 dni od terminu, musi skorygować odliczony VAT (art. 89b ustawy o VAT) i zwiększyć podstawę opodatkowania w podatku dochodowym. Wierzyciel może natomiast skorzystać z ulgi na złe długi, o ile nie zbył wierzytelności.
Jak chronić firmę
Przepisy pomagają odzyskać pieniądze z odsetkami, ale nie skracają oczekiwania na nie. Dlatego firmy łączą kilka rozwiązań:
- Ocena odbiorcy przed sprzedażą z odroczonym terminem – historia płatności, sytuacja finansowa, limit kredytu kupieckiego dla każdego klienta.
- Krótsze i jasne terminy w umowach – z datą doręczenia faktury, której strony nie mogą umownie ustalać (art. 8a ustawy o terminach zapłaty).
- Szybka reakcja na opóźnienie – przypomnienie, wezwanie, a w razie potrzeby windykacja.
- Faktoring – zaliczka wypłacana po wystawieniu faktury zamiast czekania na termin, a w wariancie bez regresu także przejęcie ryzyka niewypłacalności odbiorcy w limicie.
- Ubezpieczenie należności – odszkodowanie, gdy ubezpieczony odbiorca nie zapłaci.
Ile pieniędzy zamrażają Twoje terminy i opóźnienia odbiorców, sprawdzisz w kalkulatorze zamrożonej gotówki.
Czytaj dalej
Zobacz też
Terminy zapłaty
Maksymalny termin zapłaty faktury: 60 dni między firmami, 30 dni dla podmiotów publicznych, 60 dni dla szpitali.
Odsetki handlowe
Ile wynoszą odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych, od kiedy je liczyć, kiedy należą się bez…
Rekompensata 40/70/100 euro
Kiedy przysługuje rekompensata za koszty odzyskiwania należności, od jakiej kwoty 40, 70 lub 100 euro, po…
Windykacja a faktoring
Windykacja a faktoring: moment działania, koszt, ryzyko i relacja z odbiorcą.
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy mogę zgłosić do UOKiK odbiorcę, który mi nie płaci?
Możesz przekazać informację, ale UOKiK nie odzyskuje pieniędzy dla konkretnego wierzyciela. Postępowanie dotyczy nadmiernych opóźnień jako praktyki firmy, a swoich należności dochodzisz sam – polubownie albo w sądzie.
Czy faktoring pomoże, jeśli odbiorca już się spóźnia?
Faktorzy finansują przede wszystkim faktury przed terminem płatności, a odbiorca z historią opóźnień może nie dostać limitu. Faktoring najlepiej działa jako ochrona na przyszłość, a nie ratunek dla przeterminowanych faktur – piszemy o tym na stronie dla firm z opóźnieniami odbiorców.
Czy umowny zakaz cesji blokuje faktoring?
Może go zablokować, ale nie zawsze skutecznie. Kiedy zakaz działa, a kiedy przestaje wiązać, wyjaśniamy w tekście o zakazie cesji.